De wereldwijde financiële markten reageren scherp op de aanhoudende geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten. Recente escalaties hebben energieleveringsroutes verstoord en zorgen voor ongewenste onzekerheid binnen de EU.
Nederland bevindt zich midden in deze economische verschuiving en is sterk afhankelijk van wereldwijde energieprijzen. De technologiegedreven AEX reageert op deze wereldwijde onzekerheid en, nu de energiekosten stijgen, bewegen inflatieverwachtingen en groeiprognoses richting een neerwaartse bijstelling.
In dit artikel analyseren we de impact van geopolitieke onzekerheid op de Nederlandse economie, hoe aangepaste prognoses rekening houden met een beperkt conflict en of economische groei en de prestaties van de AEX zich kunnen aanpassen aan de mondiale situatie.
De oliecrisis
De meest directe financiële consequentie van het conflict in het Midden-Oosten is een forse schok op de energiemarkten. Zoals we in een eerder artikel rapporteerden, vertoonde Brent-olie aanzienlijke volatiliteit en steeg de prijs tot boven de $ 100 per vat.
Tegelijkertijd zijn ook de gasprijzen in Europa sterk gestegen. Volgens rapporten steeg de Nederlandse TTF-benchmark met 60% door verstoringen in de aanvoerketen van vloeibaar aardgas (LNG). De TTF-index, die de doorverkoop van gas volgt, overschreed dinsdag de € 60. Op Europees niveau stegen gasfutures deze week met 25% tot boven de € 68, wat wijst op toenemende nervositeit onder beleggers.
Als gevolg hiervan overwegen Europese leiders strategische oliereserves vrij te geven om prijzen te drukken en de markt te stabiliseren. Hoewel dit op korte termijn verlichting kan bieden, beschikt het IEA – met meer dan 1,2 miljard vaten – over voldoende capaciteit om als buffer te fungeren.
Het komt erop neer dat de duur van het conflict bepaalt in welke mate Nederland en andere Europese landen economisch geraakt worden. Volgens berekeningen van DNB zal het huidige worstcasescenario het besteedbaar inkomen minder sterk raken dan in 2022, maar wel langdurige inflatie-effecten veroorzaken.
Hoe Nederland wordt geraakt en kwetsbaar is
Hoewel het conflict geografisch ver van Nederland plaatsvindt, zijn de economische gevolgen duidelijk voelbaar. Lagere temperaturen dan verwacht hebben de regio al kwetsbaarder gemaakt, doordat voorraden sneller dan gebruikelijk zijn uitgeput.
Met gasprijzen tussen € 52 en € 60 en mogelijke verdere stijgingen is de kans groot dat de overheid een deel van deze kosten zal opvangen. De impact op de economie is niet direct zichtbaar, maar kan wel langdurig doorwerken.
Daarnaast speelt de samenstelling van de AEX een rol. De index is sterk geconcentreerd in grote olie- en gasbedrijven. In de laatste week van maart sloot de AEX 0,98% hoger, ondanks tekorten, doordat verwachte winsten in de energiedistributie de groei bleven ondersteunen.
Aan de andere kant bevat de AEX ook zwaargewichten in de technologiesector, zoals ASML. Hoe langer het conflict aanhoudt, hoe groter de kans dat dit invloed heeft op de rente. In maart besloot de ECB de rente niet te verlagen. Jesse Simons, Head of Trading bij Yieldfund, benadrukte dat de FED worstelt met de aanpak van het conflict zonder de rente verder te verlagen.
Belangrijk is dat de ECB heeft aangegeven de rente zelfs te kunnen verhogen, waarbij de markt rekent op twee tot mogelijk drie renteverhogingen dit jaar. Waarom is dit relevant? Hogere rente leidt tot een voorzichtiger economisch klimaat en zet direct druk op huishoudbudgetten.
Wanneer de koopkracht daalt, zullen werknemers hogere lonen eisen om dit te compenseren. Dit creëert loondruk en leidt tot zogenaamde tweederonde-inflatie-effecten, die voor centrale banken lastig te beheersen zijn. Het gevolg: nog hogere rente.
Impact op inflatie
De inflatie in Nederland bedraagt momenteel 2,4%, gedreven door stijgende prijzen in de dienstensector. Hoewel dit niveau beheersbaar lijkt, waarschuwt DNB dat de inflatie snel kan oplopen als het conflict in het Midden-Oosten aanhoudt. Recente analyses van De Nederlandsche Bank (DNB) en Rabobank schetsen verschillende risicoscenario’s.
In het worstcasescenario, waarin het conflict voortduurt en energieprijzen langdurig hoog blijven, kan de inflatie in Nederland oplopen tot 3,5% à 4,4%. Deze negatieve effecten zullen zich ook in de rest van Europa voordoen.
Voor het conflict lag de verwachte inflatie rond de 3%, in lijn met Europese gemiddelden. Analisten waarschuwen echter dat een negatief scenario kan leiden tot een lagere economische groei van slechts 0,6% in 2026, tegenover een eerdere verwachting van 1,5%.
Consumenten voelen de druk nu al aan de pomp, waar brandstofprijzen zijn gestegen tot boven € 2,32 per liter. Als reactie overwegen zowel de EU als de Nederlandse overheid gerichte steunmaatregelen om kwetsbare huishoudens te beschermen tegen sterke prijsstijgingen.
Prestaties van de AEX in maart
Op korte termijn zorgde de olieschok voor een sterke impuls in de Europese energiesector. De Stoxx 600 Energy-index steeg met 6% en grote energiebedrijven binnen de AEX boekten stevige winsten, doordat beleggers kapitaal verplaatsten naar grondstoffen.
Op middellange termijn ontstaat echter een ander beeld. Een stijging van 40% in TTF-gasprijzen zet de winstmarges van bedrijven in de industrie en maakindustrie zwaar onder druk. Belangrijker nog: stijgende energiekosten voeden inflatievrees. Voor de AEX ligt het grootste risico in een stagflatiescenario, een combinatie van stagnerende groei en hoge inflatie. Als dit scenario werkelijkheid wordt, kunnen de eerdere koerswinsten volledig verdampen doordat de risicobereidheid afneemt.
Vooruitblik en effecten van het conflict op Nederland
Vóór de geopolitieke escalatie werd de economische groei in Nederland geraamd op een solide 1,4% tot 2,0% voor het komende jaar. Inmiddels verlagen financiële instellingen deze verwachting met 0,3% tot 0,5%.
De Nederlandse economie is sterk afhankelijk van binnenlandse bestedingen. Wanneer het consumentenvertrouwen daalt door hogere kosten voor energie en levensonderhoud, vloeit minder geld terug in de economie. Ondanks de stijgende inflatie nemen de huishoudelijke uitgaven toe, maar hebben ze nog steeds moeite om gelijke tred te houden met de nieuwe kosten van levensonderhoud.
In een scenario waarin olieprijzen tussen de $ 100 en $ 120 per vat blijven, worden loonsverhogingen onvermijdelijk. Bedrijven zullen deze kosten doorberekenen, wat de inflatie verder aanwakkert. Voor consumenten betekent dit minder ruimte voor discretionaire uitgaven, wat de economie als geheel belast.
Het kritieke kantelpunt voor beleggers ligt bij een inflatie van 4%. Als de inflatie in Nederland en de eurozone deze grens overschrijdt, komt de ECB onder zware druk te staan om haar beleid aan te passen. Een terugkeer naar agressieve renteverhogingen zal de economische groei verder afremmen. In dat scenario loopt de AEX aanzienlijk neerwaarts risico, aangezien technologie- en cyclische aandelen doorgaans sterk corrigeren wanneer de groei vertraagt en de kapitaalkosten stijgen.
Omgaan met macro-economische risico’s
Hoewel analisten verschillende scenario’s schetsen voor de ontwikkeling van de Nederlandse economie, hangt alles af van de duur van het conflict in Iran. Nog belangrijker is hoe markten deze risico’s inschatten en of futuresprijzen blijven stijgen of stabiliseren.
Risicobeheer en spreiding zijn voor beleggers cruciale strategieën om kapitaal te beschermen tegen regionale economische onzekerheid. Wie wil diversifiëren of actief wil zijn in volatiele markten, kan terecht bij Yieldfund een kwantitatief tradingbedrijf dat streeft naar bovengemiddelde rendementen zonder dat je zelf actief hoeft te handelen.
Wil je hier meer over weten? Plan een gesprek met een van onze investment relations managers en ontdek wat Yieldfund voor jouw portefeuille kan betekenen. Maak hier een afspraak
